जुगल खबर
चौतारा | सूचना प्रविधिको प्रयोग बढ्दै गएसँगै शैक्षिक संस्थाको प्रशासनिक कामलाई डिजिटल प्रणालीमा लैजाने क्रम पनि तीव्र बन्दै गएको छ । यही अभ्यासलाई अघि बढाउँदै दिनेश रामजी मेमोरियल पोलिटेक्निक इन्स्टिच्युट (डी.आर.एम.पी.आई.) ले आफ्नै पूर्वविद्यार्थीले विकास गरेको ‘डी.आर.एम.पी.आई. व्यवस्थापन प्रणाली’ आर्थिक वर्ष २०८३/८४ देखि कार्यान्वयनमा ल्याएको छ ।
संस्थाका अनुसार नयाँ प्रणालीले पूरक परीक्षा व्यवस्थापन, ई-लाइब्रेरी, लेखा व्यवस्थापन तथा कर्मचारी बिदा व्यवस्थापनलगायतका प्रशासनिक कामलाई डिजिटल माध्यमबाट सञ्चालन गर्न सहयोग पुर्याउनेछ । प्रणालीको निर्माण कुनै बाह्य सफ्टवेयर कम्पनीबाट नभई डी.आर.एम.पी.आई.मै अध्ययन गरेका डिप्लोमा तहका पूर्वविद्यार्थीले गरेका हुन् ।
डी.आर.एम.पी.आई.का आईटी विभाग प्रमुख सुनिल घलेका अनुसार प्रणाली विकासको क्रममा विद्यार्थीलाई प्राविधिक मार्गदर्शन, प्रणालीको योजना, कार्यप्रवाह निर्धारण र संस्थाको आवश्यकताअनुसारका विषय पहिचान गर्न सहयोग गरिएको थियो ।
“विद्यार्थीले कक्षाकोठामा सिकेको ज्ञानलाई वास्तविक समस्याको समाधानमा प्रयोग गर्न सकेका छन्। यो हाम्रा लागि सफ्टवेयर विकासको उपलब्धि मात्र नभई व्यवहारमुखी शिक्षाको परिणाम पनि हो,” घलेले भने ।
डी.आर.एम.पी.आई.मा विगतमा पूरक परीक्षा व्यवस्थापनका लागि विद्यार्थीले कुन-कुन विषयको परीक्षा दिनुपर्ने हो, कति शुल्क लाग्ने हो र शुल्क बुझाएको अवस्था के छ भन्नेजस्ता विवरण छुट्टाछुट्टै अभिलेखबाट व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था थियो । कागजी प्रक्रियामा आधारित काममा समय बढी लाग्नुका साथै अभिलेख व्यवस्थापनमा त्रुटिको सम्भावना पनि रहने गरेको संस्थाको भनाइ छ ।
नयाँ प्रणालीले विद्यार्थीको विषय दर्ता, शुल्क गणना, भुक्तानी विवरण तथा आवश्यक प्रतिवेदन तयार गर्ने कामलाई डिजिटल बनाएको छ । यसबाट सम्बन्धित विवरण छोटो समयमा हेर्न र व्यवस्थापन गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।
संस्थाको पुस्तकालय व्यवस्थापनलाई पनि नयाँ प्रणालीसँग जोडिएको छ । पुस्तक वितरण, फिर्ता, पुस्तकको अभिलेख तथा विद्यार्थीको पुस्तक कारोबारलगायतका काम डिजिटल माध्यमबाट व्यवस्थापन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।
डिजिटल अभिलेखका कारण पुस्तकको विवरण सुरक्षित राख्न र आवश्यक जानकारी छिटो प्राप्त गर्न सहज हुने संस्थाले जनाएको छ । यसले पुस्तकालय सेवामा हुने प्रशासनिक झन्झट घटाउनुका साथै विद्यार्थीलाई सेवा प्रदान गर्ने प्रक्रियालाई व्यवस्थित बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
नयाँ व्यवस्थापन प्रणालीमा संस्थाको लेखा शाखालाई समेत समेटिएको छ । विभिन्न आर्थिक विवरण तथा अभिलेखलाई व्यवस्थित रूपमा राख्न र आवश्यक व्यवस्थापन कार्यलाई सहज बनाउन डिजिटल प्रणाली प्रयोगमा ल्याइएको हो ।
संस्थाका अनुसार डिजिटल अभिलेखले आर्थिक विवरण व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र उत्तरदायित्व बढाउन सहयोग गर्नेछ । साथै आवश्यक विवरण खोज्न र प्रतिवेदन तयार गर्न लाग्ने समयसमेत कम हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
कर्मचारी व्यवस्थापनअन्तर्गत बिदा आवेदन र स्वीकृति प्रक्रियालाई पनि डिजिटल बनाइएको छ। अब कर्मचारीले प्रणालीमार्फत बिदाका लागि आवेदन दिन सक्नेछन् भने सम्बन्धित अधिकारीले त्यही प्रणालीबाट आवेदन हेरेर स्वीकृति वा निर्णय गर्न सक्नेछन् ।
कागजी आवेदन र त्यसको छुट्टाछुट्टै अभिलेख राख्नुपर्ने प्रक्रियाको विकल्पका रूपमा ल्याइएको यस व्यवस्थाले प्रशासनिक कामलाई छिटो र व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने संस्थाको विश्वास छ ।
डी.आर.एम.पी.आई.का लागि यो प्रणालीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष विद्यार्थीको सीपलाई संस्थाकै वास्तविक आवश्यकतासँग जोड्नु हो । कक्षाकोठामा प्राप्त सैद्धान्तिक ज्ञानलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्ने अवसर पाए विद्यार्थीले आफ्नो क्षमता थप विकास गर्न सक्ने संस्थाको बुझाइ छ ।
आईटी विभाग प्रमुख घलेले विद्यार्थीलाई पाठ्यपुस्तकमा सीमित नराखी वास्तविक समस्या पहिचान र समाधानमा सहभागी गराउने वातावरण आवश्यक रहेको बताए । उनका अनुसार यस्ता परियोजनाले विद्यार्थीमा प्राविधिक ज्ञानसँगै समस्या समाधान गर्ने क्षमता, सिर्जनशीलता र जिम्मेवारीबोध विकास गर्न सहयोग पुर्याउँछ ।
डी.आर.एम.पी.आई.का पूर्वविद्यार्थी तथा प्रणाली विकासमा संलग्न भोराज मल्लले कलेजमा अध्ययनका क्रममा सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै व्यवहारिक सीपमा दिइएको जोडले आफूहरूलाई वास्तविक समस्या समाधान गर्ने आत्मविश्वास दिएको बताए ।
“हामीले अध्ययन गरेको कलेजले सैद्धान्तिक ज्ञानसँगै व्यवहारिक सीप विकासमा विशेष जोड दिएको थियो। त्यही वातावरण र प्रेरणाबाट हामीले डी.आर.एम.पी.आई. व्यवस्थापन प्रणाली विकास गर्न सफल भएका हौं,” मल्लले भने ।
उनका अनुसार कलेजबाट प्राप्त मार्गदर्शन र सहयोगले प्राविधिक तथा समाधानमुखी सोच विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो । उनले विशेषगरी प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा परिषद् (सीटीईभीटी) अन्तर्गत अध्ययन गर्ने विद्यार्थीका लागि यस्ता परियोजना सिकाइलाई व्यवहारमा उतार्ने उदाहरण बन्न सक्ने बताए ।
मल्लले आगामी दिनमा नेपालमै आवश्यकताअनुसारका सफ्टवेयर समाधान विकास गर्ने र ‘Build and Use Locally’ अर्थात् स्थानीय रूपमा विकास गरेर स्थानीय संस्थामै प्रयोग गर्ने अवधारणालाई अघि बढाउने योजना रहेको बताए ।
“विद्यार्थीले आफैं विकास गरेका प्रणाली आफ्नै कलेज तथा संस्थामा प्रयोग गर्ने संस्कार विकास गर्न सके सिकाइ र प्रयोगबीचको दूरी कम हुन्छ,” उनले भने ।
अर्का प्रणाली विकासकर्ता बिवस चौधरीले नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा अझै पनि धेरै प्रशासनिक काम म्यानुअल रूपमा सञ्चालन भइरहेको बताए। उनका अनुसार यस्तो प्रक्रियाले समय र श्रम बढी खर्च हुनुका साथै अभिलेख व्यवस्थापनमा पनि चुनौती सिर्जना गर्न सक्छ ।
“यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर हामीले डी.आर.एम.पी.आई. व्यवस्थापन प्रणाली विकास गरेका हौं । यसले विद्यार्थी, परीक्षा, नतिजा, शुल्क, उपस्थिति तथा अन्य प्रशासनिक कामलाई डिजिटल माध्यमबाट छिटो र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न सहयोग गर्छ,” चौधरीले भने ।
उनले डिजिटल प्रणालीको प्रयोगले संस्थाको कार्यक्षमता बढाउनुका साथै सेवा प्रवाह र पारदर्शितामा पनि सुधार ल्याउन सक्ने बताए । आगामी दिनमा शिक्षा क्षेत्रलाई लक्षित गर्दै नेपालमै गुणस्तरीय प्रविधि विकास गर्ने आफ्नो योजना रहेको उनको भनाइ छ ।
प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा परिषद् (सीटीईभीटी) को उद्देश्यअनुसार दक्ष, सीपयुक्त र रोजगारमुखी जनशक्ति उत्पादनमा प्राविधिक शिक्षाको महत्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ । डी.आर.एम.पी.आई.ले पनि परियोजनामूलक सिकाइ, प्रयोगात्मक अभ्यास र वास्तविक समस्या समाधानमा विद्यार्थीलाई सहभागी गराउँदै आएको जनाएको छ ।
संस्थाका अनुसार यस्ता अभ्यासले विद्यार्थीलाई पढाइका क्रममा नै कार्यक्षेत्रसँग परिचित गराउनुका साथै रोजगारी र उद्यमशीलताका लागि आवश्यक व्यावहारिक क्षमता विकास गर्न मद्दत गर्छ ।
डी.आर.एम.पी.आई. व्यवस्थापन प्रणालीको विकासलाई पनि यही अभ्यासको एउटा परिणामका रूपमा हेरिएको छ । विद्यार्थीले आफूले सिकेको प्रविधि प्रयोग गरेर आफ्नै शिक्षालयको आवश्यकता सम्बोधन गर्न सक्नुले सीपमुखी शिक्षाको व्यवहारिक महत्व देखाएको संस्थाको दाबी छ ।
डी.आर.एम.पी.आई.ले प्रविधिमैत्री र व्यवहारिक शिक्षामा रुचि राख्ने विद्यार्थीलाई संस्थामा अध्ययनका लागि स्वागत गरेको छ । संस्थाले प्रमाणपत्रसँगै विद्यार्थीलाई कार्यक्षेत्रमा आवश्यक पर्ने सीप, अनुभव र आत्मविश्वास विकास गर्ने वातावरण निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको जनाएको छ ।
विद्यार्थीद्वारा विकसित व्यवस्थापन प्रणालीको प्रयोगले संस्थाको आफ्नै डिजिटल रूपान्तरणलाई गति दिनुका साथै विद्यार्थीको सीपलाई वास्तविक कामसँग जोड्ने अभ्यासलाई समेत निरन्तरता दिएको छ । संस्थाका लागि यो परियोजना प्रशासनिक कामलाई डिजिटल बनाउने प्रयाससँगै ‘सिक्दै, बनाउँदै र प्रयोग गर्दै’ भन्ने व्यवहारिक शिक्षाको एउटा उदाहरण बनेको छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्