जुगल खबर
नेपालको समकालीन राजनीतिक परिदृश्यमा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन केवल सत्ताको पुनर्संरचना गर्ने प्रक्रिया मात्र नभई राज्यको वैचारिक दिशा, लोकतान्त्रिक अभ्यास र सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणको भविष्य निर्धारण गर्ने महत्वपूर्ण राजनीतिक घटना हो। यस आलेखले आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको सन्दर्भमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (विशेषतः कम्युनिष्ट आन्दोलनको समग्र प्रवृत्ति) को वैचारिक, राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक तथा संगठनात्मक कार्यभारको शोधमूलक विश्लेषण प्रस्तुत गरेको छ। ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, वर्तमान राजनीतिक–आर्थिक संकट, जनविश्वासको प्रश्न तथा समाजवाद उन्मुख राज्यको संवैधानिक प्रतिबद्धतालाई आधार मानेर कम्युनिष्ट पार्टीको समसामयिक दायित्व के–कसरी पुनःपरिभाषित हुनुपर्छ भन्ने विषयमा निष्कर्ष निकालिएको छ।
भूमिका
नेपालको राजनीतिक विकासक्रममा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन लोकतान्त्रिक अभ्यासको केन्द्रीय आधार रहँदै आएको छ। २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनदेखि २०७२ सालको संविधान निर्माणसम्म आइपुग्दा निर्वाचन प्रणालीले शासन व्यवस्थामा मात्र होइन, राज्य–समाज सम्बन्धमा पनि निर्णायक भूमिका खेलेको छ । विशेषतः कम्युनिष्ट आन्दोलनले निर्वाचनलाई सत्ता प्राप्तिको साधन मात्र होइन, सामाजिक रूपान्तरणको माध्यमका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ ।
आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन यस्तो चरणमा सम्पन्न हुन गइरहेको छ, जहाँ नेपाली समाज आर्थिक मन्दी, बेरोजगारी, युवा पलायन, राज्यप्रति बढ्दो अविश्वास र राजनीतिक अस्थिरताको जटिल संकटमा फसेको छ । यस सन्दर्भमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीको कार्यभार परम्परागत चुनावी प्रतिस्पर्धाभन्दा माथि उठेर परिवर्तनका उपलब्धिलाई संस्थागत गर्ने र समाजवाद उन्मुख यात्रालाई व्यवहारिक दिशामा अघि बढाउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्छ ।
नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको ऐतिहासिक विकास : एक संक्षिप्त समीक्षा
नेपाली कम्युनिष्ट आन्दोलनको औपचारिक सुरुआत २००६ सालमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना सँगै भएको मानिन्छ। राणाशासन विरोधी संघर्ष, पञ्चायती निरंकुशताको प्रतिरोध, २०४६ सालको जनआन्दोलन, २०५२–२०६२ को सशस्त्र जनयुद्ध तथा २०६२/६३ को जनआन्दोलनमार्फत कम्युनिष्ट आन्दोलन निर्णायक राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित भयो।
यो आन्दोलनको ऐतिहासिक योगदान सामन्ती राज्यसंरचनाको अन्त्य, गणतन्त्र स्थापना, समावेशी राजनीतिक संरचना र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको निर्माणसँग गाँसिएको छ। तथापि, आन्दोलन सत्तामा पुगेपछि उत्पन्न भएका वैचारिक विचलन, संगठनात्मक विभाजन र शासनसम्बन्धी कमजोरीहरूले आन्दोलनकै विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको यथार्थलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन ।
वर्तमान राजनीतिक–आर्थिक परिवेश
समकालीन नेपाल बहुआयामिक संकटको चरणमा रहेको छ। आर्थिक वृद्धिदर सुस्त छ, औद्योगिक उत्पादन कमजोर छ र वैदेशिक रोजगारीमा निर्भर अर्थतन्त्र दीर्घकालीन रूपमा अस्थिर बन्दै गएको छ । राजनीतिक रूपमा सरकारहरूको बारम्बार परिवर्तन, नीति निरन्तरताको अभाव र सुशासनप्रति कमजोर प्रतिबद्धताले जनतामा निराशा बढाएको छ ।
यस परिवेशमा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले केवल नयाँ संसद निर्माण गर्ने होइन, राज्यको नीति–दिशा पुनःनिर्धारण गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्दछ। कम्युनिष्ट पार्टीका लागि यो अवसर आत्मसमीक्षा र पुनःसंरचनाको आधार बन्न सक्छ ।
वैचारिक कार्यभार : समाजवाद उन्मुख दिशाको पुनःस्थापना
कम्युनिष्ट पार्टीको मौलिक पहिचान यसको वैचारिक स्पष्टतामा निहित हुन्छ। संविधानले परिकल्पना गरेको समाजवाद उन्मुख राज्यको अवधारणालाई ठोस नीति र कार्यक्रममार्फत कार्यान्वयन गर्नु आजको वैचारिक कार्यभार हो।
* समाजवादको समकालीन व्याख्या
समाजवादलाई केवल राज्य नियन्त्रणको अर्थतन्त्रका रूपमा नभई सामाजिक न्याय, समान अवसर, उत्पादनको न्यायोचित वितरण र मानवीय विकाससँग जोडेर पुनःपरिभाषित गर्न आवश्यक छ।
* राष्ट्रिय स्वाधीनता र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र
वैश्विक पूँजीवादको दबाबका बीच राष्ट्रिय स्वाधीनता, उत्पादनमुखी अर्थतन्त्र र आत्मनिर्भर विकास मोडल कम्युनिष्ट पार्टीको केन्द्रीय वैचारिक आधार हुनुपर्छ।
राजनीतिक कार्यभार : जनविश्वासको पुनर्निर्माण
राजनीतिक दलहरूप्रति बढ्दो अविश्वास आजको प्रमुख चुनौती हो। कम्युनिष्ट पार्टीले विगतका कमजोरी स्वीकार गर्दै सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहितालाई व्यवहारमा उतार्नुपर्ने आवश्यकता छ।
* सुशासन र भ्रष्टाचार नियन्त्रण
भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि संस्थागत सुधार, स्वतन्त्र नियामक निकाय र राजनीतिक इच्छाशक्ति अपरिहार्य छन्।
* पार्टी एकता र अनुशासन
विभाजनले कमजोर बनेको कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई वैचारिक स्पष्टता र न्यूनतम साझा कार्यक्रमका आधारमा एकीकृत गर्नु राजनीतिक कार्यभारको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
आर्थिक कार्यभार : उत्पादन र रोजगारी केन्द्रित नीति
कम्युनिष्ट पार्टीको आर्थिक एजेन्डा जनताको दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित हुनुपर्छ।
* कृषि र ग्रामीण अर्थतन्त्र
कृषिलाई व्यवसायिक, आधुनिक र लाभदायक बनाउँदै किसानको जीवनस्तर उकास्नु समाजवाद उन्मुख अर्थतन्त्रको आधार हो।
* औद्योगिक विकास र श्रम सम्मान
साना तथा मझौला उद्योग, सहकारी र सार्वजनिक–निजी साझेदारीमार्फत स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्नु मुख्य कार्यभार हो।
सामाजिक कार्यभार : समावेशी र न्यायपूर्ण समाज निर्माण
कम्युनिष्ट आन्दोलनको दीर्घकालीन लक्ष्य वर्गीय, जातीय र लैङ्गिक उत्पीडनको अन्त्य हो।
* शिक्षा र स्वास्थ्यको सार्वजनिककरण
गुणस्तरीय, पहुँचयोग्य र सार्वजनिक शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवा समाजवादी राज्यका आधारभूत स्तम्भ हुन्।
* महिला, दलित र युवा सशक्तीकरण
नीति निर्माणदेखि कार्यान्वयनसम्म उत्पीडित समुदायको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नु सामाजिक कार्यभार हो।
संगठनात्मक कार्यभार : दिगो पार्टी निर्माण
सशक्त संगठन बिना वैचारिक र राजनीतिक लक्ष्य हासिल हुन सक्दैन।
* तल्लो तहसम्म संगठन विस्तार
वडा र टोलस्तरसम्म जीवित संगठन निर्माण कम्युनिष्ट पार्टीको आधारभूत आवश्यकता हो।
* राजनीतिक शिक्षा र प्रशिक्षण
कार्यकर्तालाई वैचारिक, नैतिक र प्राविधिक रूपमा सक्षम बनाउनु संगठनात्मक कार्यभार हो।
निर्वाचन रणनीति : विश्वसनीय विकल्पको प्रस्तुति
आसन्न निर्वाचनमा कम्युनिष्ट पार्टीले नारा केन्द्रित होइन, कार्यक्रम केन्द्रित रणनीति अवलम्बन गर्नुपर्छ। उम्मेदवार चयनमा इमानदारी, संघर्षशीलता र जनसम्बन्धलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ।
निष्कर्ष
आसन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका लागि ऐतिहासिक आत्मपरीक्षणको अवसर हो। परिवर्तनको नेतृत्व गरेको शक्तिले अब उपलब्धिलाई संस्थागत गर्दै जनताको जीवनस्तरमा ठोस सुधार देखाउनुपर्छ। वैचारिक स्पष्टता, राजनीतिक इमानदारी, आर्थिक यथार्थवाद र संगठनात्मक सुदृढीकरणका साथ अघि बढेमा कम्युनिष्ट पार्टी फेरि पनि नेपाली समाजको परिवर्तनकारी शक्ति बन्न सक्छ ।
यो निर्वाचन सत्ता प्राप्तिको मात्र होइन, समाजवाद उन्मुख यात्रालाई पुनर्जीवित गर्ने ऐतिहासिक मोड हो।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्