जुगल खबर
नेपाली भाषा हाम्रो राष्ट्रिय पहिचान, सांस्कृतिक चेतना र सामाजिक एकताको महत्वपूर्ण आधार हो। नेपाल जस्तो बहुभाषिक देशमा नेपाली भाषाले साझा सम्पर्क भाषाका रूपमा विविध समुदायलाई जोड्दै आएको छ। यस भाषाको विकास, संरक्षण र प्रवर्द्धनमा विद्यालयको भूमिका आधारभूत, प्रभावकारी र दिगो हुन्छ। विद्यालयले पाठ्यज्ञान मात्र होइन, भाषिक संस्कार र अभिव्यक्तिको सीप पनि निर्माण गर्दछ। विद्यालय केवल पाठ्यपुस्तक पढाउने स्थान मात्र होइन, भाषा, संस्कार र मूल्यबोध निर्माण गर्ने जीवनशाला पनि हो।
विद्यालयमा समृद्ध नेपाली साहित्यका पुस्तकहरू उपलब्ध गराई नियमित ‘पठन घण्टा’ सञ्चालन गर्न सकिन्छ। विद्यार्थीलाई भानुभक्त आचार्य, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, बालकृष्ण सम लगायत समकालीन स्रष्टाका कृतिसँग परिचित गराउनुपर्छ। ‘महिनाको पुस्तक’ जस्ता कार्यक्रमले पठन संस्कृतिलाई बलियो बनाउँछ।
विद्यालयस्तरमा ‘नेपाली भाषा क्लब’ स्थापना गरी कविता वाचन, वक्तृत्वकला, वादविवाद, कथा लेखन तथा नाटक मञ्चनजस्ता कार्यक्रम नियमित गर्न सकिन्छ। यसले विद्यार्थीको आत्मविश्वास र अभिव्यक्ति क्षमता अभिवृद्धि गर्छ। विद्यार्थीहरूलाई नेपाली भाषा बोल्दा सजाए नभै रिवार्ड स्वरुप प्रोत्साहनमा शव्दअर्थ सिकाउनु जरुरी छ ।
विद्यालयले वार्षिक वा अर्धवार्षिक पत्रिका प्रकाशन गर्नुका साथै डिजिटल ब्लग वा वेबसाइट सञ्चालन गर्न सक्छ। विद्यार्थीका सिर्जनालाई प्रकाशनको अवसर दिँदा भाषा प्रयोगमा निखार आउँछ।
घरमै शुद्ध नेपाली बोल्ने र पढ्ने वातावरण निर्माण गर्न अभिभावकलाई सचेत गराउन सकिन्छ। अभिभावक–विद्यालय सहकार्यले भाषिक अभ्यासलाई निरन्तरता दिन सहयोग पुर्याउँछ।
शिक्षक स्वयं भाषिक रूपमा दक्ष, अद्यावधिक र प्रविधिमैत्री हुनुपर्छ। समय–समयमा तालिम, कार्यशाला र गोष्ठी आयोजना गरी शिक्षण पद्धतिमा सुधार ल्याउन सकिन्छ।
स्थानीय स्रष्टा, पत्रकार वा लेखकलाई विद्यालयमा आमन्त्रण गरी अन्तरक्रिया कार्यक्रम गर्दा विद्यार्थीलाई प्रत्यक्ष प्रेरणा मिल्छ र भाषाप्रतिको लगाव बढ्छ।
१. अंग्रेजीप्रतिको अत्यधिक मोह – धेरै विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमलाई प्रतिष्ठासँग जोडेर नेपाली भाषालाई गौण बनाइने प्रवृत्ति देखिन्छ। विद्यार्थीलाई नेपाली बोलेकै आधारमा न्यूनतम रकम असुल गरी सजाय दिइन्छ ।
२. पठन संस्कृतिको अभाव – पुस्तकालय भए पनि नियमित प्रयोग नहुने समस्या छ।
३. प्राविधिक सामग्रीको कमी – डिजिटल माध्यममा गुणस्तरीय नेपाली सामग्रीको अभावले विद्यार्थीलाई आकर्षित गर्न कठिन हुन्छ।
४. शिक्षण विधिमा एकरूपता – परम्परागत र एकतर्फी शिक्षण पद्धतिले विद्यार्थीमा सिर्जनात्मकता कम गराउँछ।
५. हिज्जे र व्याकरणप्रति बेवास्ता – सामाजिक सञ्जालको प्रभावले अशुद्ध लेखन बढ्दो छ, जसलाई सुधार्ने संस्थागत प्रयास कमजोर देखिन्छ।
नेपाली भाषाको विकास र संरक्षण दिगो राष्ट्रिय अभियान हो, जसको मूल आधार विद्यालय हो। सशक्त शिक्षण, सिर्जनात्मक अभ्यास, पठन संस्कृति र प्रविधिमैत्री दृष्टिकोणमार्फत विद्यालयले नेपाली भाषालाई जीवन्त, समृद्ध र प्रतिस्पर्धी बनाउन सक्छ। कमीकमजोरीलाई पहिचान गरी सुधारतर्फ अग्रसर भएमा नेपाली भाषा भविष्यमा अझ सशक्त र विश्वस्तरमा सम्मानित बन्न सक्नेछ। नेपाली भाषाको विकास र संरक्षण कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको मात्र जिम्मेवारी होइन, तर विद्यालय यसको प्रमुख आधार हो। सशक्त शिक्षण, सिर्जनात्मक क्रियाकलाप, साहित्यप्रतिको सम्मान र शुद्ध प्रयोगमार्फत विद्यालयले नेपाली भाषालाई जीवन्त, समृद्ध र दिगो बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
हामी सबैले विद्यालयबाटै भाषाप्रतिको माया र जिम्मेवारी सिक्यौं भने नेपाली भाषा भविष्यमा अझ सशक्त र विश्वमञ्चमा सम्मानित बन्न सक्नेछ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्